ندای شهروند آنلاین

آیین یادمان اندیشمند فقید زنجانی استاد داود فیرحی (ره) و نوزدهمین نشست علمی/فصلی انجمن دوستداران تاریخ و فرهنگ زنجان با حضور جمعی از فضلای حوزه و دانشگاه و علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ زنجان در سالن همایش انجمن مهرانه برگزار شد.

به گزارش ندای شهروند، در این نشست که در همزمان با هشتمین سالروز آغاز فعالیت رسمی انجمن دوستداران تاریخ و فرهنگ زنجان برگزار شد، دکتر رضا تاران، مدیر دفتر تنظیم و نشر آثار دکتر فیرحی، با اشاره به این‌که مساله و پروژه پژوهشی استاد فیرحی اندیشه سیاسی اسلامی بود عنوان کرد: کتاب«قدرت دانش و مشروعیت در اسلام»که تز دکترای فيرحی بود به طرح این سوال که چرا نظریه های دولت در جهان اسلام اقتدارگرا هستند و پاسخ آن پرداخته است. یافته‌های او حاکی از وجود زمینه‌های اجتماعی برای اقتدارگرایی سیاسی دارد. حال آن که نصوص هم جنبه‌های دموکراتیک و هم جنبه اقتدارگرایی دارند. (نصوص قابل تفسير و تاويل به اقتدار گرايی و دموکراتيک هستند).

 

 

این پژوهشگر اضافه کرد: در کتاب «نظام سیاسی و دولت در اسلام» زمینه‌های پیش گفته و طیفی از نظریه های مطرح در میان علمای شیعه وسنی مورد بررسی استاد فیرحی قرار گرفته است و همچنین کتاب سوم دکتر فیرحی «تاریخ تحول دولت در اسلام »است که از شکل گیری دولت در زمان حضرت پیامبر(ص) تا دورة صفویه و تحولات دولت و حکمرانی را بیان می کند. در این کتاب دو نوع تقسیم بندی از دولت در صدر اسلام ارايه می‌شود. مدل مکه و مدل مدینه که مدل مکی اقتدارگرا و مدل مدینه شورایی است. پاسخ به چرایی برجسته شدن الگوی مکی و بازگشت به ساختار قبیله‌گی مورد بررسی قرار گرفته در واقع این سه کتاب تبار شناسی نظریه دولت در اندیشه سیاسی اسلام است. این دوره را می‌توان دوره طرح و فهم و ریشه یابی نامید.

دکتر تاران با تاکید براین‌که دورة دوم پروژه فکری استاد با کتاب «فقه و سیاست در ایران معاصر» آغاز می‌شود افزود: مطالعة اندیشه سیاسی پیش از مشروطه و اجتهادی که مشروطه را پذیرفت را مورد شناسایی و تدقیق قرار می‌دهد. در کتاب «آستانه تجدد» که شرحی برکتاب تنبیه الامه و تنزیهالمله علامه نائینی می‌باشد تفاوت استنباطات نائینی با علمای دیگر مورد بررسی قرار گرفته است. در کتاب«حکمرانی حزبی» پاسخ به این سوال که آیا فعالیت حزبی مشروعیت فقهی دارد یانه؟ جستجو می‌شود.

وی عنوان کرد: کتاب مفهوم قانون در دورة مشروطه و بحران دولت و قانون را می‌توان متعلق به دورة سوم اندیشة فیرحی برشمرد. در درسگفتار «پیامبری و قرارداد»وی به تشریح حکومت پیامبر اسلام(ص) در مدینه و جامعه‌ای که بر اساس قرارداد و بر مبنای مصالح عمومی نظام سیاسی خود را سامان بخشیده پرداخته است. مرحوم دکتر فیرحی در ادامة مسیر پژوهشی خود به این نکته اشاره می‌کند که برای ادارة جامعة جدید باید علاوه بر فقه از مفروضات الهیاتی کمک گرفت.

دکتر تاران در بخش دیگر سخنرانی خود به نقد متقابل اندیشه و نظریة استاد فیرحی با اندیشه های سیاسی معاصر اشاره و این نقد متقابل را با سه گروه عمده تقسیم بندی نمود و افزود: گروه نخست نواندیشان و روشنفکران دینی که به نقش پررنگ دین در نظام سیاسی اعتقاد ندارند.گروه دوم معتقدان به نظریة ایرانشهری و گروه سوم کسانی که مدافع نظریة اقتدارگرایانه در نظام سیاسی دینی هستند.

 

منطق استوار دکتر فیرحی در سخن و استدلال

آیت‌ا… سروش محلاتی نیز در نشست یادمان اندیشمند استاد داود فیرحی (ره) با اشاره به این‌که شخصیت ممتاز ایشان در محترم شمردن علم و عالم و منطق استوار وی در سخن و استدلال مسیر علمی و پژوهشی او در چهار مرحله است عنوان کرد: نخست ورود به حوزة علمیه و فراگیری علوم اسلامی و مرحلة دوم ورود به دانشگاه و آشنایی با مفاهیم و اندیشه‌های سیاسی جهان و مرحلةسوم تطبیق و مقایسه‌ی دست‌آوردها و آموزه‌های دو مرحله‌ی پیشین و مقایسه‌ی علوم اسلامی و اندیشه سیاسی غرب و مرحله چهارم که در واقع به دلیل درگذشت ایشان نا تمام ماند، این بود که مرحوم فیرحی به جد معتقد بود باید با بازخوانی منابع اصیل اسلامی و اجتهاد به همان معنای شناخته شده در حوزه‌های علمیه و با روش‌های متقن علمی از کتاب و سنت در کنار تجربه‌های بشری به نظرات جدید و پاسخگو به نیاز جهان معاصر رسید و ادامه‌ی این مسیر را که میراث ارزشمند آن مرحوم است وظیفه پژوهشگران و محققان است.

 

آیت‌ا… محلاتی در بخش دیگر سخنرانی خود با تقسیم بندی دولت‌ها به دولت پاسخگو و دولت غیرپاسخگو عنوان کرد: اصل پاسخگویی را در سه حوزة قضایی و حقوقی، سیاسی (عزل و نصب‌ها و رویه های سیاسی)، امور مالی و دخل و خرج حکومت قابل طرح دانسته و نمونه‌های تاریخی از رفتار امام علی (ع) و خلیفة دوم را ذکر نمود.

گفتنی است کتاب «پیامبری و قرارداد نظریهای دربارة سیرة حکمرانی پیامبر اسلام (ص) بر اساس الگوی قرار داد»، درسگفتارهای مرحوم استاد فیرحی با تنظيم و تحقیق اکبر محمدی که توسط اتاق بازرگانی تهیه شده بود به مدعوين اهداء گردید.

 

تجلیل از خانواده مرحوم استاد فیرحی، قرائت شعر پیرامون زندگی استاد فیرحی، پژوهشگر نامدار سیاسی کشور توسط مجید هادی، از شاگردان آن مرحوم و همچنین اکران مستند کوتاه از زندگی استاد فیرحی به کوشش دکتر زین‌العابدین صفوی از دیگر بخش‌های نوزدهمین نشست علمی/فصلی انجمن دوستداران تاریخ و فرهنگ زنجان بود که به همت این انجمن وهمراهی انجمن خیریه مهرانه، سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری زنجان و همچنین اتاق بازرگانی صنایع،معادن وکشاورزی استان زنجان برگزار شد.