آیینهگردانی در محفل خوشنویسان زنجان
فائزه تقیلو – در خلوت پرمعنای فرهنگسرای زنجان، زمان گویی متوقف شده است. نور، نرم و مایل بر میزهایی میتابد که گرداگردشان هنرمندانی با تمرکزی عمیق نشستهاند. فضای حاکم، عطر تلخ مرکب و بوی مطبوع کاغذهای آهارمهره است و سکوت، تنها با صدای دلنشین و ظریف سایش قلم نی بر بستر سپید کاغذ شکسته میشود.
اینجا قلمرویی است که در آن هر هنرمند در حال خلق زیباترین جلوههای ضمیر خود است. در میان این آرامش فعال، استاد اصغر محمدی، رئیس انجمن خوشنویسان زنجان، با طمانینه گام برمیدارد. او گاه در کنار هنرجویی میایستد، با نگاهی نافذ بر قوت دست هنرمندان نظارت میکند و گاهی با حرکتی استادانه، تیزی قلمی را که کند شده است با چاقوی مخصوص میتراشد تا ابزار نگارش شایسته عظمت خط باشد. این محفل تجسم همان رسالت دیرین است، حفظ هنر در عمل و انتقال آن از طریق وسواس بر زیبایی.
در آستانه هفته خوشنویسی در همین فضای غرق در تذهیب و خط، با استاد محمدی به گفتگو مینشینیم تا از ریشهها، رسالت و آینده این هنر مقدس بپرسیم.
محمدی عنوان می کند، وقتی از خط خوش در ایران سخن میگوییم، از صرف نگارش فراتر میرویم ، سخن از حیات است و هنر، دین است و ادب.
این خط است که کلام وحی را بر صحیفهها نشانده و دیوان حافظ و مثنوی مولانا را به تاراج زمانه نسپرده است. خوشنویسی در فرهنگ ما ، میراثی گرانسنگ است که هرگاه به آثار قدما نظر میافکنیم، رگهایمان از غرور میتپد.
استاد اصغر محمدی، که از مهرماه ۷۸ قدم در این ساحت قدسی نهاده با شوری وصفناپذیر از رسالت قلم سخن میگوید. او این هنر را تنها زینت نمیداند بلکه آن را امضای شخصی روح آدمی میخواند.
از نظر او، خوشنویسی آیینهگردانی است میان آسمان و زمین، میان نیاز و زیبایی محمدی به پشتوانهی کلام بزرگان دین، جایگاه اخلاقی خط را شرح میدهد جایی که خط خوش، نه تنها اعتماد به نفس و شخصیت اجتماعی فرد را میآراید بلکه بار معنایی عمیقی مییابد
فرمودهی حضرت رسول (ص) است که:خط خوش برای فقیر، ثروت است و برای ثروتمندان، زینت.
این توصیه نبوی، همراه با تاکید حضرت علی (ع) نخستین کاتب جهان اسلام و امام صادق (ع) که فرمودند: اگر خط خوشنویس نبود، تاریخ هیچ دورهای به دوره دیگر منتقل نمیشد، نشان از آن دارد که قلم در دست ایرانی نه تنها ابزار بلکه حامل رسالت تاریخی و معرفتی بوده است.
وی معتقد است خوشنویسی ایرانی پیوندی ناگسستنی با ادبیات ما دارد و یکی از بزرگترین رسالتهای خوشنویسی، حفظ آثار ادبی و زندهنگهداشتن اشعار حافظ، سعدی و مولانا است. نتیجهی این کوشش بیوقفهی صدها ساله، شکلگیری خط نستعلیق از اوایل قرن چهارم و رسیدن به اوج زیبایی و اقتدار خود در دوره صفویه است. دورانی زرین که نامهایی چون میرعماد، علیرضا عباسی و مالک دیلمی، مرزهای هنر جهان را درنوردیدند.
استاد با افتخار به گنجینه استانی مینگرد. در زنجان، انجمن خوشنویسان با استقرار در فرهنگسرا امام خمینی ره»، با بیش از یکصد فارغالتحصیل ممتاز و فوق ممتاز و حضور چهار استاد مسلم، نهالی را پروردهاند که از سال ۸۳ با عشق، وظیفهی انتقال این میراث را بر دوش کشیدهاند.
وقتی از او میپرسم در این سالها، چه جملهای بیش از همه در خلوت شبانهی قلمش جان گرفته ، درنگ میکند هر اثر هنرمند چون فرزندی که با دلبستگی خلق شده است. اما در کنار آیات و روایات، این بیت از حافظ شیرازی است که در تار و پود روح قلمش تنیده:
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود / ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزاد است
این بیت فلسفهای ناب را در دل خود دارد. محمدی معتقد است هنرمند باید پیوسته خود را به صفت آزادگی نزدیک کند و در محضر زیبایی خلقت خداوند مطیع باشد. خوشنویسی مجالی است برای نشان دادن این زیبایی آفرینش در قاب چشمنواز خط.
آیا این هنر، ذاتی است یا آموختنی؟ استاد معتقد است خداوند، بذر زیبایی را در ذات تک تک انسانها کاشته است. اگرچه ژن و محیط خانواده هنرمند راه را هموار میکند، اما همه انسانها عاشق زیبایی هستند و دیدن یک خط خوش جرقهای برای علاقهمندی است.
وی در ادامه به وظیفهی خانواده و نظام آموزشی اشاره می کند و می گوید: استعدادیابی و هدایت صحیح این جوشش درونی بر عهده خانواده و نظام آموزشی است. در همین راستا انجمن خوشنویسان زنجان با همت و حمایت مدیران استان، تفاهمنامهای با آموزش و پرورش منعقد کرده تا هنر خوشنویسی به درستی وارد شریان تربیتی کشور شود و این هنر ماندگار، چون نگینی درخشان بر تارک فرهنگ ایران بتابد.
در گرامیداشت هفته خوشنویسی کلام آخر استاد که ادب و پختگی است یادآور این نکته مهم از سعدی که میفرماید: آن دیگ ز خامی است که در جوش و خروش است/ چون پخته شد و لذت دم دید خموش است.
